Rzeźba i jej rozwój

45Rzeźba Grenlandii uwarunkowana została kilkoma czynnikami. Należą do nich geologiczna struktura tarczy grenlandzkiej i odporność zalegających na niej młodszych skał osadowych oraz działalność plejstoeeńskiego i współczesnego lądolodu w połączeniu z poglacjalnymi wahaniami poziomu morza. Współczesne czynniki rzeźbotwórcze — wietrzenie, denudacja, erozja glacjalna i rzeczna oraz abrazja fal morskich, nie miały już tak decydującego znaczenia poza pewnego rodzaju retuszem. Pod koniec trzeciorzędu wnętrze Grenlandii było płaskowyżem, wzniesionym do ok. 1000 rn n.p.m., obrzeżonym wyższymi od niego łańcuchami górskimi. W miare oziębiania się klimatu w plejstocenie w krawędziowych górach rozwijały się lodowce. Stopniowo rosła ich miąższość i przeradzały się w czasze lodowe, spływające ku morzu i płaskowyżowemu wnętrzu wyspy. W końcu cała wyspa, z wyjątkiem najwyższych szczytów górskich na wybrzeżach, zniknęła pod lądolodem, który w dalszym ciągu narastał w osłoniętym górami wnętrzu, osiągając miąższość ponad 3 km. Pod takim ciężarem wnętrze Grenlandii zostało izostatycznie wgięte, tworząc coś na kształt podłużnego półmiska o dnie leżącym do dziś poniżej poziomu morza. Równocześnie cała tarcza grenlandzka uległa izostatycznemu obniżeniu, podobnie jak w Europie Skandynawia.