Układy specjalizacji

Proces specjalizacji w rolnictwie, podobnie jak w przemyśle może być rozpatrywany przynajmniej w trzech płaszczyznach. Płaszczyzny te stanowią jednocześnie kryteria wyodrębnienia określonych rodzajów specjalizacji. Biorąc pod uwagę teoretyczno-praktyczny dorobek w tym zakresie wyróżnić możemy trzy główne układy specjalizacji: układ produkcyjny — specjalizację według działów, gałęzi lub produktów, a zatem specjalizacja międzygałęziowa i wewnątrzgałęziowa, układ organizacyjny — formy powiązań gospodarstw z rynkiem i przetwórstwem,układ przestrzenny -— specjalizacja rejonu,  jednostki administracyjnej, kraju oraz specjalizacja międzynarodowa. Przyjęty podział wydaje się słuszny, ponieważ stanowi usankcjonowanie dotychczasowego podejścia do analizy procesów specjalizacji. W bogatej literaturze poświęconej temu tematowi trzy wymienione płaszczyzny analizy procesu specjalizacji w rolnictwie znalazły pełne odzwierciedlenie. Klasyczną formą jest analiza specjalizacji obejmująca specjalizację gałęzi lub produktu, najczęściej w jednym gospodarstwie lub grupie gospodarstw. W układzie przestrzennym specjalizacja wiąże się ściśle z problemami rejonizacji produkcji rolnej. Można powiedzieć, że w rolnictwie jest ona narzędziem rejonizacji i stanowi jedno z istotnych kryteriów wyodrębniania rejonów ekonomiczno-rolniczych.