Usuwanie zmęczenia

17Powstałe już zmęczenie może być usunięte za pomocą działania na ośrodkowy układ nerwowy, w wyniku czego zdolność do pracy nie tylko zostaje przywrócona, ale nawet się wzmaga. Te teoretyczne wnioski są interesujące nie tylko ze stanowiska poznawczego, ale i praktycznego. Teoria ośrodkowego pochodzenia zmęczenia wyjaśnia w pewnej mierze, dlaczego często ludzie starsi, zajmujący kierownicze stanowiska w życiu gospodarczym, społecznym i politycznym, uczeni, artyści itp. mogą pracować w ulubionej przez nich dziedzinie po dziesięć do dwunastu godzin dziennie w ciągu dłuższego czasu, bez uchwytnej szkody dla swego zdrowia. Zaangażowanie psychiczne jak gdyby ogranicza u nich zmęczenie. Jednak usunięcie subiektywnego odczuwania zmęczenia nie świadczy bynajmniej o usunięciu czynnika, który je powoduje. Pozytywne uczucia, przyjemne wrażenia, krzepiące słowa lub muzyka — nie usuwają zmęczenia, lecz tylko je maskują, a ślady tego zmęczenia mogą odezwać się po paru miesiącach. We wszystkich przejawach pracy człowieka zawsze bierze udział wiele układów i narządów. Jeżeli chociaż jeden z nich wykazuje osłabienie funkcji lub całkowicie przestaje działać wskutek zmęczenia — powoduje to zwolnienie lub zatrzymanie pracy całego organizmu, zupełnie niezależnie od tego, czy inne układy i narządy są również zmęczone, czy też nie. Jest więc rzeczą oczywistą, że jeżeli w układzie nerwowym, sprawującym w naszym organizmie funkcję kierowniczą, wystąpią zaburzenia funkcjonalne — na tle zmęczenia lub jego głębszych stadiów — to powoduje to rozregulowanie całego ustroju.